Hemodiyaliz Cihazları Nedir? Çalışma Prensibi ve Hidrolik Şeması

Sağlık hizmetlerinde hayati öneme sahip tıbbi cihazların başında gelen hemodiyaliz cihazı, böbrek fonksiyonlarını kısmen veya tamamen kaybetmiş hastaların vücudunda biriken toksik maddeleri (üre, kreatinin vb.) ve fazla sıvıyı temizleyen bir yapay böbrek sistemidir.

Klinik biyomedikal departmanları için bu cihazlar, hem gelişmiş elektronik kontrol mekanizmaları hem de hassas hidrolik akış hatları barındırdığından, bakımı ve kalibrasyonu en çok uzmanlık gerektiren sistemlerin başında gelir.

1. Hemodiyaliz Cihazının Temel Çalışma Prensibi

Hemodiyaliz işlemi temel olarak iki ayrı kapalı devre akışın (Kan Hattı ve Diyalizat Hattı) özel bir filtre içinde birbirine karışmadan, ters yönlü akması (counter-current flow) esasına dayanır. Sistem, temizliği gerçekleştirmek için iki ana fiziksel prensibi kullanır:

Diyaliz Cihazlarında En Sık Karşılaşılan Arızalar ve Çözüm Yolları

×

A. Difüzyon (Madde Transferi)

Yüksek yoğunluklu ortamdan düşük yoğunluklu ortama doğru madde geçişidir. Hastanın kanındaki üre, kreatinin ve potasyum gibi atık maddelerin konsantrasyonu yüksektir. Cihaz tarafından hazırlanan diyaliz sıvısında ise bu maddeler bulunmaz veya çok düşük orandadır. İki sıvı yarı geçirgen bir membranın (diyalizör) iki yanından geçerken, atık maddeler kandan diyaliz sıvısına doğru difüze olur.

B. Ultrafiltrasyon (Sıvı Transferi / UF)

Böbrek yetmezliği olan hastalar idrar çıkışı yapamadıkları için vücutlarında ciddi miktarda su birikir. Bu fazla sıvıyı kandan çekebilmek için cihaz, diyalizörün diyalizat tarafında negatif bir basınç (hidrostatik basınç farkı) oluşturur. Bu basınç farkı sayesinde kandan diyalizata doğru kontrollü bir sıvı transferi (su çekme) gerçekleşir.

2. Hemodiyaliz Cihazı Hidrolik Şeması ve Bileşenleri

Bir hemodiyaliz cihazının kalbi, saf su ile asidik/bikarbonat konsantrelerini karıştırıp diyalizörü besleyen hidrolik bloktur. Tipik bir cihazın hidrolik akış şeması ve bu şema üzerindeki kritik komponentler şunlardır:

1. Su Girişi ve Basınç Regülatörü

Merkezi Ters Osmoz (RO) sisteminden gelen saf su cihaza girer. Cihaz içindeki hassas valflerin ve sensörlerin zarar görmemesi için giriş basıncı bu regülatör ile sabitlenir.

2. Isıtıcı Blok (Heater) ve Isı Sensörleri

Saf su, hastanın vücut ısısına uyum sağlaması amacıyla 36.0°C – 37.5°C arasına ısıtılır. Sıcaklığın bu sınırların dışına çıkması (özellikle yüksek sıcaklık) kan hücrelerinin parçalanmasına (hemoliz) neden olacağından, hidrolik hat üzerinde çift emniyetli NTC/PT100 sıcaklık sensörleri bulunur.

3. Gaz Giderme Sistemi (Degassing)

Su ısıtıldığında içinde çözünmüş halde bulunan hava kabarcıkları açığa çıkar. Bu mikro kabarcıklar hem diyalizörün etkinliğini azaltır hem de sensörleri yanıltır. Hidrolik şemadaki gaz giderme pompası ve odacığı, sıvıya negatif basınç uygulayarak bu gazları sistemden uzaklaştırır.

4. Oranlama (Proportioning) Pompaları ve İletkenlik Hücresi

Isıtılmış ve gazı alınmış saf su; asidik konsantre ve bikarbonat sıvıları ile hassas oranlarda (genellikle 1:34 ya da 1:44 oranında) karıştırılır. Karışımın doğruluğu, hidrolik hattın hemen çıkışındaki İletkenlik (Conductivity) Hücresi tarafından ölçülür. İletkenlik değeri limitlerin dışındaysa (tipik olarak 13.5 – 14.5 mS/cm dışı), cihaz bypass valfini açarak sıvının hastaya gitmesini engeller.

5. Diyalizör (Filtre / Yapay Böbrek)

Hidrolik bloktan çıkan steril diyaliz sıvısı diyalizöre girer. Aynı esnada cihazın dış yüzeyindeki peristaltik kan pompası da hastadan aldığı kanı filtrenin diğer bölmesine basar.

6. Ultrafiltrasyon (UF) Pompası ve Kontrol Sistemi

Filtreden çıkan kirli diyaliz sıvısı hattı üzerinde yer alır. Hastadan ne kadar sıvı çekileceğini (UF hızı) bu pompanın çalışma hızı belirler. Modern cihazlarda giriş ve çıkış sıvı dengesini ölçen hacimsel dengeleme odaları (balancing chambers) bulunur.

7. Kan Sızıntı Dedektörü (Blood Leak Detector)

Diyalizörden çıkan atık sıvı hattı üzerinde yer alan optik bir sensördür. Eğer filtre içindeki membran yırtılırsa, diyalizat hattına kan sızar. Dedektör, sıvının renk/ışık geçirgenliğindeki değişimi algılayarak anında kan pompasını durdurur ve klempi kapatır.

3. Biyomedikal Teknikeri İçin Klinik Bakım Notları

• Dezenfeksiyon Prosedürleri: Cihaz hidrolik hatlarında biyofilm ve kireç oluşumunu engellemek amacıyla her hastadan sonra kimyasal (Sitrik asit, Perasetik asit vb.) veya termal (sıcak su) dezenfeksiyon programları eksiksiz uygulanmalıdır.

• İletkenlik Kalibrasyonu: Conductivity hücresinin kalibrasyonu, harici bir kalibratör yardımıyla periyodik olarak doğrulanmalıdır. Hatalı ölçüm, hastada hipernatremi veya hiponatremi gibi ölümcül tablolara yol açabilir.

• Basınç Testleri: Cihazın her açılışta yaptığı T1 (Self-Test) testleri esnasında hidrolik sızıntı ve basınç tutma testlerinin (artı ve eksi basınç) başarıyla tamamlandığından emin olunmalıdır.

Bu yazıya tepkin ne?

0 Beğendim 0 Sevdim 0 Komik 0 Vay Be 0 Üzücü 0 Sinir