Ventilatör Cihazları Kapsamlı Arıza Analizi ve Çözümleri

Ventilatörlerin kesintisiz ve hatasız çalışması, hasta güvenliği açısından tolere edilemez bir gerekliliktir. Ancak, bu sistemlerin karmaşıklığı, donanım yorgunluğu, sensör sapmaları, çevresel faktörler ve kullanıcı etkileşimlerinden kaynaklanan çok çeşitli arıza modlarını da beraberinde getirir.

Bu yazımızda, ventilatör teknolojisinde karşılaşılan arızaları sadece yüzeysel değil, kök neden analizi perspektifiyle ele almaktadır. Yazımızın amacı, biyomedikal mühendisleri, klinik teknisyenler ve ileri düzey kullanıcılar için, arıza tespiti, onarımı ve önlenmesi konusunda ansiklopedik bir kaynak oluşturmaktır. İçerik, gaz akış dinamiğinden elektronik devre kartı (PCB) arızalarına, elektrokimyasal sensör fiziğinden dalga formu analizine kadar geniş bir spektrumu kapsar. Ayrıca, Dräger, Hamilton, Medtronic (Puritan Bennett) ve Philips gibi endüstri standardı cihazların servis manuel verilerine dayanan spesifik arıza kodları ve çözüm protokolleri detaylandırılmıştır. Rapor, uluslararası güvenlik standartları (IEC 60601 serisi ve IEC 62353) çerçevesinde bakım stratejilerini ve geleceğin öngörücü bakım teknolojilerini de inceleyerek, cihazın toplam yaşam döngüsü yönetimine ışık tutmayı hedeflemektedir.

2. Ventilatör Mühendisliği ve Pnömatik Sistem Mimarisi

Ventilatör arızalarını anlamak için, cihazın iç mimarisinin ve çalışma prensiplerinin derinlemesine bilinmesi gerekir. Ventilatörler temel olarak, yüksek basınçlı gazları fizyolojik olarak kabul edilebilir basınç ve akış değerlerine dönüştüren hassas kontrol sistemleridir.

Ventilatör Cihazlarında En Sık Karşılaşılan Arızalar ve Çözüm Yöntemleri

×

2.1. Gaz Besleme Dinamiği ve Filtrasyon Sistemleri

Ventilatörlerin pnömatik yolculuğu, hastane merkezi gaz sisteminden veya harici kompresörlerden gelen basınçlı hava ve oksijen ile başlar. Tipik çalışma aralığı 2.7 ila 6 bar (40-87 psi) arasındadır. Gaz giriş blokları, bu yüksek basınçlı gazı karşılayan ilk noktadır ve arızaların önemli bir kısmı burada başlar.

2.1.1. Giriş Manifoldu ve Su Tuzakları

Gaz kaynaklarından gelen hava, genellikle nem ve partikül içerir. Özellikle hastane kompresör sistemlerinin bakımının aksatıldığı durumlarda, hava hattında yağ buharı ve yoğunlaşmış su bulunabilir. Ventilatörlerin girişinde bulunan su tuzakları (water traps) ve sinterlenmiş bronz veya seramik filtreler, bu kontaminantları tutmakla görevlidir.  

• Arıza Mekanizması: Zamanla bu filtreler tıkanır. Tıkanıklık, dinamik akış sırasında (hastaya nefes verilirken) basıncın aniden düşmesine neden olur. Statik durumda basınç normal görünse de, yüksek akış talebinde (örn. 120 L/dk inspirasyon akışı) regülatör çıkış basıncı düşer.

• İleri Tanı: Cihazın “Air Supply Failed” veya “Low Gas Pressure” alarmı vermesi, genellikle basıncın 2 barın altına düştüğünü gösterir. Ancak, alarm vermeden önce yaşanan performans kayıpları (örneğin inspirasyon süresinin uzaması), filtre tıkanıklığının erken habercisidir.

• Çözüm: Giriş blokları periyodik olarak sökülmeli, O-ringler değiştirilmeli ve sinter filtreler yenilenmelidir. Eğer hava hattından yağ gelmişse, tüm pnömatik yolun özel solventlerle temizlenmesi veya modülün komple değişimi gerekebilir.  

2.1.2. Basınç Regülatörleri ve Histerezis

Gelen gaz basıncı dalgalanabilir. Cihazın içindeki hassas oransal valflerin çalışabilmesi için bu basıncın sabit bir “sistem basıncına” (genellikle 1.5 – 2.5 bar arası) düşürülmesi gerekir. Bu görevi basınç regülatörleri yapar.

• Regülatör Arızaları (Drift ve Creep): Regülatör içindeki diyaframlar zamanla esnekliğini kaybeder veya sertleşir. “Creep” (sürünme) fenomeni, regülatör kapalıyken çıkış basıncının yavaşça yükselmesidir. Bu durum, cihaz bekleme modundayken dahili emniyet valflerinin (safety valve) açılmasına ve “tıslama” sesine neden olabilir.

• Histerezis: Basıncın artarken ve azalırken izlediği yolun farklı olmasıdır. Yüksek histerezis, tidal hacim doğruluğunu bozar. Regülatör bakımı, diyafram ve yay değişimini içerir.

2.2. Akış Kontrol Teknolojileri ve Karıştırma (Blending)

İstenilen FiO2 (Oksijen Fraksiyonu) ve Tidal Hacmin oluşturulması, ventilatörün en kritik fonksiyonudur. Bu işlem, oransal solenoid valfler veya step motor kontrollü valfler ile sağlanır.

2.2.1. Solenoid Valf Fiziği ve “Stiction”

Modern ventilatörler (örn. Hamilton G5, Puritan Bennett 980), akışı kontrol etmek için elektromanyetik solenoid valfler kullanır. Bu valfler, milisaniyeler içinde açılarak gaz geçişini sağlar.

• Arıza Analizi: “Stiction” (Static Friction – Statik Sürtünme), valf pistonunun yuvasına yapışması durumudur. Bu, genellikle valf içindeki yağlayıcıların kuruması veya gaz hattından gelen kirlilik nedeniyle oluşur. Stiction, valfin geç açılmasına (inspirasyon gecikmesi) veya tam kapanamamasına (sızdırma) neden olur.  

• Klinik Yansıma: Dalga formlarında, inspirasyon başlangıcında “çentiklenme” veya hedeflenen basınca ulaşmada gecikme (yavaş yükselme süresi – slow rise time) olarak görülür.

• Çözüm: Bazı valfler temizlenebilir (ultrasonik banyo ile), ancak hassas oransal valflerin kalibrasyonu bozulabileceğinden genellikle değişim önerilir.  

2.2.2. Türbin Teknolojisi (Blower Based Systems)

Dräger Savina, Philips V60 ve Hamilton C1 gibi cihazlar, basınçlı hava kaynağına ihtiyaç duymadan ortam havasını sıkıştıran türbinler (blower) kullanır.

• Türbin Arızaları: Türbinler 30.000 – 60.000 RPM gibi çok yüksek hızlarda döner. Rulman aşınması, aşırı ısınma ve ses artışı en sık görülen sorunlardır.

• Isınma ve Kapanma: Philips V60 gibi cihazlarda, soğutma fanının durması veya hava giriş filtresinin tıkanması, türbinin aşırı ısınmasına yol açar. Termal koruma devreye girerek cihazı kapatır (“Vent Inop”). Bu durum, hasta güvenliği için kritik bir risktir.  

• Atalet (Inertia): Türbinlerin hızlanması ve yavaşlaması belirli bir zaman alır. Ani akış taleplerine (örneğin hasta öksürdüğünde) yanıt vermek için karmaşık algoritmalar ve frenleme dirençleri kullanılır. Frenleme dirençlerinin arızalanması, basınç kontrolünü zorlaştırır.

2.3. Ekspirasyon Valfi ve PEEP Kontrolü

İnspirasyon sonunda hastanın nefes vermesine izin veren, ancak akciğerlerin tamamen sönmesini engelleyerek PEEP (Pozitif Ekspiryum Sonu Basıncı) oluşturan mekanizmadır.

• Aktif Ekspirasyon Valfleri: Modern cihazlar, PEEP’i korumak için bir yay veya ağırlık yerine, elektronik kontrollü bir ses bobini (voice coil) veya pnömatik diyafram kullanır. Bu sistem, hastanın öksürmesi gibi durumlarda basıncın aşırı yükselmesini önlemek için valfi aktif olarak açabilir.

• Arıza Modları:

  • Membran Deformasyonu: Dräger Evita serisinde ve diğerlerinde, ekspirasyon valfi içindeki silikon membran/diyafram sürekli hareket halindedir. Mikroskobik yırtıklar veya kıvrılmalar, PEEP kaçağına neden olur. “Low PEEP” alarmının en yaygın sebebidir.  

• • Kirlilik ve Tıkanma: Hasta sekresyonları, nebulizer ilaç artıkları ekspirasyon valfine ulaşabilir. Bu birikintiler valfin yapışmasına neden olur. Sonuç, “Occlusion” (Tıkanıklık) alarmı veya “High PEEP” (Ayarlanan değerin üzerinde basınç) durumudur.

  • Kalibrasyon Kaybı: Valf bobininin direnci ısınmayla değişebilir. Cihazlar bunu kompanze etmeye çalışır ancak aşırı sapmalarda kalibrasyon hatası verir.

Tablo 1: Pnömatik Sistem Bileşenleri ve Detaylı Arıza Analizi

3. Sensör Teknolojisi: Fiziksel Prensipler ve Sapma Yönetimi

Ventilatörler “Kapalı Döngü” (Closed-Loop) kontrol sistemleridir. Sensörlerden gelen veriler, işlemci tarafından değerlendirilir ve valfler buna göre ayarlanır. Sensör hatası, tedavi hatası demektir.

3.1. Akış Sensörleri (Flow Sensors)

Akış ölçümü, tidal hacmin hesaplanması ve tetikleme (triggering) hassasiyeti için kritiktir.

3.1.1. Sıcak Tel Anemometresi (Hot Wire Anemometry)

Dräger (SpiroLog) ve bazı diğer markaların kullandığı teknolojidir. İki ince platin tel gaz akışına maruz bırakılır. Tellerden biri ısıtılır. Gaz akışı teli soğuttukça, sıcaklığı sabit tutmak için gereken akım artar. Bu akım değişimi akış hızıyla orantılıdır.

• Zayıf Noktalar: Çok kırılgandır. Temizlik sırasında mekanik darbe ile kolayca kopabilir. Ayrıca, tel üzerine yapışan ilaç (nebulizer) veya balgam, ısı transferini engelleyerek ölçümü bozar.

• Arıza Belirtisi: “Flow Measurement Failed”, “No Expiratory Flow”. Cihaz hacim ölçemez ve genellikle hacim kontrollü modlardan basınç kontrollü modlara geçer.

3.1.2. Diferansiyel Basınç (Orifis) Sensörleri

Hamilton ve diğer proksimal sensör kullanan cihazlarda yaygındır (örn. Hamilton Flow Sensor). Akış yolunda bir daralma (orifis) veya engel (flap) bulunur. Bu engelin önü ve arkası arasındaki basınç farkı ölçülerek akış hesaplanır (Bernoulli prensibi).

• Sorunlar: Basınç ölçüm hatları (ince tüpler) su veya sekresyonla tıkanırsa, basınç farkı iletilemez. Hamilton sensörlerinde sık görülen “Turn Flow Sensor” veya kalibrasyon hataları genellikle bu tüplerdeki bükülme veya tıkanıklıktan kaynaklanır.  

• Su Birikmesi (Rainout): Sensörün veya tüplerin içinde su birikmesi, basınç sinyalinde “gürültü” (noise) yaratır. Bu gürültü, ventilatör tarafından hasta eforu sanılarak “Auto-triggering”e (kendi kendine tetiklenme) neden olur.

3.2. Oksijen Sensörleri

3.2.1. Galvanik Yakıt Hücresi (Elektrokimyasal)

En yaygın ve en çok sorun çıkaran sensör tipidir. Bir kurşun anot ve altın katot, potasyum hidroksit (KOH) elektroliti içinde bulunur. Oksijen membran geçer ve kimyasal reaksiyonla akım üretir.

• • Tükenme Fiziği: Bu bir pil gibidir ve kullanılsın ya da kullanılmasın tükenir. Anot zamanla kurşun okside dönüşür. Ömürleri %100 O2 maruziyetine bağlı olarak “O2 % saat” cinsinden verilir (genellikle 1-2 yıl).

  • Arıza Modları:

    • Voltaj Düşüklüğü: Sensör %21 O2’de (hava) beklenen milivolt değerini (örn. 9-13 mV) üretemez. Kalibrasyon başarısız olur.

    • Doğrusallık Hatası (Non-linearity): Düşük konsantrasyonlarda doğru okurken, %100 O2’de sapma yapar.

    • Sızıntı: Eski sensörlerden KOH sızabilir, bu da cihazın sensör yuvasını ve temas noktalarını korozyona uğratır.  

• Dräger Spesifik Sorunu: Fabius ve Evita serisinde sensör yuvasının gevşemesi veya kablo temassızlığı, sensör sağlam olsa bile arıza alarmına neden olabilir.  

3.2.2. Paramanyetik Oksijen Sensörleri

Daha gelişmiş (ve pahalı) cihazlarda bulunur (örn. Dräger opsiyonel). Oksijenin manyetik alana çekilme özelliğini kullanır. Tükenmezler, ancak mekanik darbeye hassastırlar ve nemden korunmaları gerekir. Düzenli “Zero” ve “Span” kalibrasyonu gerektirirler.

3.3. Basınç Transdüserleri

Piezo-rezistif kristaller kullanılarak basınç elektrik sinyaline çevrilir.

• Zero Drift (Sıfır Kayması): Cihaz boşta iken basıncın 0 olması gerekirken, sensörün +1 veya -1 cmH2O göstermesi. Ventilatörler her açılışta veya periyodik olarak atmosferik basınca karşı “Auto-Zero” işlemi yapar. Eğer drift, yazılımın kompanse edemeyeceği kadar büyükse (örn. >5 cmH2O), transdüser veya elektronik kart arızalıdır.

4. Elektronik Donanım ve Güç Yönetim Sistemleri

Ventilatörlerin “beyni” olan elektronik sistemler, güç dalgalanmalarına, ısıya ve bileşen yaşlanmasına karşı hassastır.

4.1. Güç Kaynağı (PSU) ve Batarya Yönetimi

Ventilatörler, şebeke elektriği kesildiğinde çalışmaya devam etmelidir. Bu, dahili bataryalarla sağlanır.

• Batarya Kimyası ve Ömrü: Kurşun asit (VRLA) bataryalar ağır ve güvenilirdir ancak “hafıza etkisi” olmasa da sülfatlaşma riski taşır. Lityum-İyon bataryalar daha hafiftir ancak elektronik yönetim devresi (BMS) gerektirir. Bataryalar genellikle 2 yılda bir değiştirilmelidir.  

• Kritik Arıza: Dräger Evita V500 ve Babylog VN500 modellerinde, batarya kapasitesinin beklenenden hızlı düşmesi ve “Power Fail” alarmı vermeden cihazın kapanması riski nedeniyle geri çağırmalar (recall) yaşanmıştır. Bu durum, batarya yönetim yazılımı ile batarya kimyası arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanabilir.  

• SMPS (Anahtarlamalı Güç Kaynağı) Arızaları: Güç kaynağındaki elektrolitik kapasitörler zamanla kurur. Bu, voltaj dalgalanmalarına (“Ripple”) neden olur. Hassas sensörler bu gürültüden etkilenerek hatalı okumalar yapabilir.

4.2. İşlemci ve Bellek Hataları

Ventilatör cihazlarında genellikle birden fazla işlemci bulunur: Ana işlemci (GUI ve ayarlar), Pnömatik Kontrol İşlemcisi (Valfleri yönetir) ve Güvenlik İşlemcisi (Ana işlemciyi denetler).

• İletişim Hataları: Medtronic PB980’de görülen 35xx (örn. 3501, 3504) hata kodları, GUI (Grafik Arayüz) ile BDU (Breath Delivery Unit) arasındaki iletişimin koptuğunu gösterir. Bu, genellikle PCB (Baskı Devre Kartı) üzerindeki konnektörlerin oksitlenmesi, gevşemesi veya veri yolu (bus) üzerindeki parazitlerden kaynaklanır.  

• Watchdog Timer: Eğer ana yazılım donarsa, “Watchdog” devresi bunu fark eder ve sistemi güvenli moda (Safety Valve Open – Ortam Havası) geçirir. Hamilton cihazlarında bu durum “Technical Fault” ve ardından “Ambient State” olarak görülür.  

5. Marka ve Model Bazlı Derinlemesine Arıza Analizleri

Bu bölümde, sahadaki en yaygın cihazların spesifik ve kronikleşmiş sorunları, servis manuel verileri ışığında incelenmektedir.

5.1. Dräger Evita Serisi (V500, V300, XL)

• • Hata Kodu 301/302 (Sensör Ölçüm Hatası): Bu kodlar, akış veya basınç sensörlerinin ölçüm aralığı dışına çıktığını (örneğin imkansız bir negatif değer) gösterir.

    • Neden: Sensör kalibrasyon verilerinin bozulması (EEPROM hatası) veya sensörün fiziksel hasarı.

    • Çözüm: Önce servis menüsünden kalibrasyon verilerini sıfırlayın. Düzelmezse sensör veya ilgili işlemci kartı (Pneumatic Controller PCB) değişimi gerekebilir.  

• Batarya “Service Life” Sayacı: Evita V500’de batarya değiştirilse bile, servis menüsünden batarya değişim tarihinin ve sayacının sıfırlanması gerekir. Aksi takdirde cihaz yeni bataryayı eski olarak algılayıp şarj etmeyi reddedebilir veya sürekli uyarı verir.  

• CO2 Modülü Arızaları: Sensör ısınma süresinin bitmemesi veya “CO2 Sensor Failure”. Genellikle sensör kablosunun bükülmesi sonucu içindeki tellerin kırılmasıyla oluşur.

5.2. Hamilton Medical (G5, C1, C2)

• • Proksimal Akış Sensörü ve “Turn Flow Sensor”: Hamilton cihazları, sensörün hortuma göre konumunu (mavi tüp hastaya, şeffaf tüp cihaza bakacak şekilde) önemser. Kalibrasyon sırasında kullanıcıdan sensörü çevirmesi istenir (“Turn Flow Sensor”).

    • Sorun: Eğer sensör tüpleri bükülmüşse veya içinde su varsa, bu kalibrasyon adımı geçilemez.

    • Çözüm: Sensör hortumlarını kontrol edin, gerekirse sensörü değiştirin. Sensörün metalik flap kısmının yapışmadığından emin olun.  

• “Ambient State” (Ortam Durumu): Cihazın ventilasyonu durdurup hastayı oda havasına açtığı acil durumdur.

  • Neden: 500000 serisi teknik hatalar, gaz kaynağının tamamen kesilmesi veya valf sıkışması.

  • Eylem: Cihaz kapatılıp açılmalıdır. Tekrar ederse, cihazın “Event Log” (Olay Günlüğü) incelenerek hangi alt sistemin (mikser, blower, valf) hataya neden olduğu belirlenmelidir.  

5.3. Medtronic (Puritan Bennett) PB980 ve 840

• EST (Extended Self Test) Başarısızlığı: Teknisyenler tarafından yapılan bu test, cihazın tüm pnömatik yolunu kontrol eder.

  • Kaçak Testi: PB980, sistemdeki kaçak miktarını mL/dk cinsinden ölçer. İzin verilen limitin üzerindeyse test başarısız olur. En sık neden, ekspirasyon filtresi (bakteri filtresi) kutusunun tam oturmaması veya O-ringlerin hasar görmesidir.

• BDU (Breath Delivery Unit) LED Göstergeleri: PB840/980’de BDU üzerindeki LED’ler arıza tanısı için kullanılır. Örneğin, tüm LED’lerin yanıp sönmesi ana işlemci çökmesini gösterir.

• Dokunmatik Ekran Sorunları: PB980 ekranları bazen dokunmatiği algılamayabilir veya kalibrasyon kayabilir. Servis menüsünden (açılışta servis butonuna basarak) ekran kalibrasyonu yapılabilir.

5.4. Philips Respironics V60 / V60 Plus

• “Check Vent” ve Ani Kapanma: V60 serisinde, güç yönetim kartındaki (Power Management PCBA) bileşenlerin termal stresi nedeniyle lehim çatlakları oluşabilmektedir. Bu durum, özellikle 35-40°C gibi sıcak ortamlarda çalışan cihazlarda blower’ın durmasına ve cihazın alarm vererek (veya vermeden) kapanmasına neden olur. Philips bu konuda dünya çapında bir düzeltme (field safety notice) yayınlamıştır.  

• Auto-Trak Algoritması ve Kaçaklar: V60, NIV maske kaçaklarını tolere etmek için “Auto-Trak” algoritmasını kullanır. Ancak, maske haricinde devrede (hortumda) büyük bir kaçak varsa, cihaz tetikleme döngüsüne giremez ve “Patient Disconnect” alarmı verir. Kullanıcı hatası olarak, ekspirasyon portunun (whisper swivel) bloke edilmesi veya yanlış port seçimi de sık görülür.  

6. Dalga Formu Analizi ile İleri Arıza Tespiti (Waveform Diagnostics)

Ventilatör ekranındaki grafikler, cihazın iç dünyasını ve hasta etkileşimini gösteren bir röntgendir. Deneyimli bir uzman, sadece bu grafiklere bakarak cihazda su mu var, kaçak mı var, yoksa valf mi arızalı anlayabilir.

6.1. Akış-Zaman (Flow-Time) Eğrisi Analizi

Bu eğri, gazın hızını zamana karşı gösterir.

• “Testere Dişi” (Saw-Tooth) Görünümü: Ekspirasyon eğrisinin pürüzsüz bir şekilde sıfıra inmesi gerekir. Eğer eğri üzerinde zikzaklar, testere dişi gibi çentikler varsa, bu Devrede Su (Rainout) olduğunun kesin kanıtıdır. Su, hava akışıyla çalkalanarak türbülans yaratır ve sensör okumasını bozar.  

  • İmplikasyon: Bu dalgalanmalar ventilatör tarafından “hasta nefes almaya çalışıyor” (tetikleme eforu) olarak yorumlanabilir ve cihaz sürekli kendi kendine çalışır (Auto-triggering).

• Sıfıra Dönmeyen Akış: Ekspirasyonun sonunda akış eğrisi sıfır hattına ulaşmıyorsa (yani hasta nefesini bitirmeden yeni nefes başlıyorsa), bu Auto-PEEP (Hava Hapsi) veya Sensör Kalibrasyon Hatası (Zero Drift) belirtisidir.

6.2. Basınç-Zaman (Pressure-Time) Eğrisi Analizi

• Plato Basıncı Kararsızlığı: İnspirasyon bekletmesi (inspiratory hold) sırasında basıncın sabit kalması gerekir. Eğer basınç düşüyorsa Kaçak, basınç yükseliyorsa (nadiren) Valf Sızdırması (İnspirasyon valfi tam kapanmıyor) vardır.

• Konkav İnspirasyon Eğrisi: Basınç kontrollü modda, basıncın hedefe ulaşırken içbükey bir yol izlemesi, “Flow Starvation” (Akış Açlığı) yani hastanın cihazın verdiğinden daha fazla hava istediğini, veya cihazın akış valfinin yavaş kaldığını (Stiction) gösterir.  

6.3. Döngü (Loop) Grafikleri

• Basınç-Hacim (P-V) Döngüsü:

  • “Kuş Gagası” (Beaking): Döngünün sağ üst köşesinde oluşan sivri uç, akciğerin aşırı şiştiğini (Overdistension) gösterir.

• Akış-Hacim (F-V) Döngüsü:

  • Kapanmayan Döngü: Ekspirasyon kolunun başlangıç noktasına (0 hacim) dönmemesi, verilen havanın geri gelmediğini, yani bir yerden kaçtığını gösterir. Bu, Kaf Kaçağı (Cuff Leak), Bronkoplevral Fistül veya Devre Kaçağı olabilir.  

7. Kullanıcı Kaynaklı Sorunlar ve Klinik Arayüz Yönetimi

Teknik servis çağrılarının yaklaşık %40-50’si aslında cihaz arızası değil, kullanım hatası veya sarf malzeme sorunudur.

7.1. Nemlendirme ve “Rainout” Yönetimi

Nemlendiriciler (Isıtmalı veya HME), kuru tıbbi gazı fizyolojik şartlara getirir.

• Sorun: Isıtmalı nemlendiricideki gaz, soğuk bir hortumdan geçerken soğur ve içindeki nemi bırakır (Yoğuşma/Rainout). Bu su, akış sensörlerini bozar, valfleri tıkar ve dalga formlarında gürültü yaratır.

• Çözüm: Isıtmalı tel (heated wire) devreleri kullanılmalı, böylece hortum boyunca sıcaklık korunur. Su tuzakları devrenin en alt noktasına konulmalı ve düzenli boşaltılmalıdır. Ventilatör ile hasta arasındaki yükseklik farkı korunarak suyun hastaya veya cihaza akması engellenmelidir.

7.2. Nebulizasyon Tedavisi Etkileri

İlaç uygulaması sırasında kullanılan nebulizatörler, yapışkan bir aerosol üretir.

• Filtre Tıkanıklığı: Bu aerosoller, ekspirasyon filtresini dakikalar içinde tıkayabilir. Bu durum, ekspirasyon direncini artırır ve “Occlusion” alarmına neden olur.

• Sensör Hasarı: İlaç, akış sensörünün teline yapışarak ölçümü bozar.

• Protokol: Nebulizasyon sırasında mutlaka ekspirasyon hattına filtre takılmalı ve işlem sonrası sensörler temizlenmeli/kontrol edilmelidir.

8. Sürdürülebilir Bakım, Kalibrasyon ve Güvenlik Standartları

Cihazların güvenilirliği, reaktif onarımdan ziyade proaktif bakıma bağlıdır. Bu süreçler uluslararası standartlarla (IEC) düzenlenmiştir.

8.1. Önleyici Bakım (Preventive Maintenance – PM) Programı

Üreticiler genellikle çalışma saatine (örn. 5.000, 10.000 saat) veya takvim yılına (6 ay, 1 yıl) göre bakım kitleri sunar.

Tablo 2: Kapsamlı Periyodik Bakım ve Değişim Çizelgesi

8.2. Elektriksel Güvenlik Testleri (IEC 62353)

Tıbbi cihazların elektriksel güvenliği, IEC 60601 standardına göre üretilir ancak hastane ortamındaki periyodik testler IEC 62353 standardına göre yapılır. Bu testler, hasta ve kullanıcıyı elektrik çarpmasından korur.  

1. Görsel Muayene: Kablolarda ezilme, fişlerde yanık izi, kasada sıvı teması izleri.

2. Koruyucu Toprak Direnci (Protective Earth Resistance): Cihazın güç kablosu toprağı ile metal gövdesi arasındaki direnç ölçülür. Değer < 0.2 Ohm (veya kablo uzunluğuna göre < 0.3 Ohm) olmalıdır. Yüksek direnç, topraklama hattının koptuğunu veya oksitlendiğini gösterir.

3. Ekipman Kaçak Akımı (Equipment Leakage Current): Normal çalışma ve tek hata durumunda (toprak açık) cihazdan toprağa akan akım. Limit genellikle < 500 µA (Mikroamper).

4. Uygulama Parçası Kaçak Akımı (Applied Part Leakage): Hasta devresi (uygulama parçası) üzerinden hastaya akabilecek akım. Tip BF veya CF sınıfına göre limitler değişir (örn. CF için < 10 µA).

5. Yalıtım Direnci (Insulation Resistance): Şebeke uçları ile gövde arası direnç. Genellikle > 2 MΩ (Megaohm) olmalıdır.

Önemli Not: Ventilatörler genellikle “Sınıf I” (Topraklı) cihazlardır. Testler sırasında cihazın çalışır durumda olması (fanlar dönüyor, valfler çalışıyor) önemlidir, çünkü yük altında kaçak akımlar değişebilir.

8.3. Performans Doğrulama (Kalibrasyon)

Bakım ve onarım sonrası, cihazın doğruluğu sertifikalı bir “Gaz Akış Analizörü” (örn. Fluke, TSI, IMT) ile test edilmelidir.

• Hacim Doğruluğu: Ayarlanan Tidal Hacim (örn. 500 mL) ile analizörün ölçtüğü değer arasındaki fark ±%10 içinde olmalıdır.

• Basınç Doğruluğu: PEEP ve PIP değerleri ±2 cmH2O veya %5 tolerans içinde olmalıdır.

• Oksijen Doğruluğu: Ayarlanan %O2 değeri ±%3 (hacimce) içinde olmalıdır (örn. %50 ayarlandıysa %47-%53 arası kabul).

8.4. Türkiye Mevzuatı ve Şartname Gereklilikleri

Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu ve Sağlık Bakanlığı alımlarında, ventilatörlerin bakımı sıkı teknik şartnamelere bağlanmıştır.

• Yedek Parça ve Sarf Garantisi: Şartnameler genellikle 10 yıl yedek parça temin garantisi ister.

• Yetkili Servis: Bakım yapacak firmanın TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi’ne ve personelin üretici tarafından verilmiş eğitim sertifikasına sahip olması zorunludur.

• Biyomedikal Birimi Yetkileri: Cihazların servis şifreleri (Service Passwords), hata kodu listeleri ve bakım manueli PDF’lerinin hastane biyomedikal birimine teslim edilmesi şarttır. Bu, hastane içi ilk müdahale kapasitesini artırır.  

• Sterilizasyon: Ekspirasyon valfleri ve akış sensörleri gibi parçaların otoklavlanabilir (134°C) olması ve belirli sayıda (örn. 50 döngü) dayanıklılık garantisi istenir.

Ventilatör Arıza Giderme Matrisi (Hızlı Başvuru)